മ്യൂച്വൽ കൺസെന്റ് ഡിവോഴ്‌സ്: പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെ വേർപിരിയാനുള്ള നിയമപരമായ മാർഗം

വിവാഹബന്ധം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, പരസ്പരം കുറ്റപ്പെടുത്തിയും വർഷങ്ങളോളം കോടതി വ്യവഹാരങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടും ജീവിതം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കേണ്ടതുണ്ടോ? പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം മാന്യതയോടെയും സമാധാനത്തോടെയും വേർപിരിയാൻ സഹായിക്കുന്ന പ്രായോഗികമായ ഒരു നിയമമാർഗമാണ്.

വിവാഹം രണ്ട് വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാത്രമല്ല, രണ്ട് കുടുംബങ്ങളെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ജീവിതക്രമം കൂടിയാണ്. എന്നാൽ എല്ലാ വിവാഹബന്ധങ്ങളും പ്രതീക്ഷിച്ച രീതിയിൽ മുന്നോട്ടുപോകണമെന്നില്ല. അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ, പൊരുത്തക്കേടുകൾ, ജീവിതവീക്ഷണങ്ങളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, പരസ്പര വിശ്വാസത്തിന്റെ അഭാവം തുടങ്ങിയ വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ ചില ദാമ്പത്യബന്ധങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലെത്താം.

അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ, ബന്ധം ഏതുവിധേനയും നിലനിർത്തണമെന്ന സമ്മർദത്തിൽ ഇരുവരും മാനസികമായി തളരുന്നതിനുപകരം, നിയമപരമായ വഴികൾ മനസ്സിലാക്കി വിവേകപൂർവമായ തീരുമാനമെടുക്കുന്നതാണ് ഉചിതം.

## എന്താണ് മ്യൂച്വൽ കൺസെന്റ് ഡിവോഴ്‌സ്?

ഭർത്താവും ഭാര്യയും വിവാഹബന്ധം തുടരാൻ കഴിയില്ലെന്ന് സ്വതന്ത്രമായും പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയും തീരുമാനിച്ച്, നിയമം അനുശാസിക്കുന്ന നടപടിക്രമങ്ങൾ പാലിച്ച് വിവാഹമോചനം നേടുന്നതിനെയാണ് മ്യൂച്വൽ കൺസെന്റ് ഡിവോഴ്‌സ് (Mutual Consent Divorce) എന്നു പറയുന്നത്.

ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 13B പ്രകാരം, ആ നിയമത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്ന ദമ്പതികൾക്ക് പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷിക്കാം. എന്നാൽ വിവാഹത്തിന്റെ നിയമപരമായ സ്വഭാവവും ബാധകമായ വ്യക്തിനിയമവും അനുസരിച്ച് നടപടിക്രമങ്ങളിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകാം.

നിയമം നിർദേശിക്കുന്ന നിബന്ധനകൾ പാലിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുവരും സംയുക്ത ഹർജി സമർപ്പിക്കുകയാണ് സാധാരണയായി ആദ്യപടി. വിവാഹമോചനത്തിന് പുറമേ, കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം, ജീവനാംശം, സ്വത്തുവകകളുടെ വിഭജനം, സ്വർണം, പണം തുടങ്ങിയ സാമ്പത്തിക അവകാശങ്ങൾ എന്നിവ സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിലും വ്യക്തമായ ധാരണയിലെത്തുന്നത് പ്രധാനമാണ്.

## എന്തുകൊണ്ട് ഈ മാർഗം പ്രായോഗികമാണ്?

*1. ദീർഘകാല കോടതി വ്യവഹാരങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു*

വിവാഹമോചനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കങ്ങൾ പലപ്പോഴും വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുപോകാം. പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം, തർക്കങ്ങൾ കുറച്ച് നടപടികൾ ലളിതമാക്കാൻ സഹായിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങളും കോടതിയുടെ പരിഗണനയും ഒഴിവാക്കാനാവില്ല.

*2. അനാവശ്യമായ കുറ്റപ്പെടുത്തലുകൾ ഒഴിവാക്കാം*

ബന്ധം അവസാനിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതും പഴയ കാര്യങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് ഉന്നയിക്കുന്നതും ഇരുവർക്കും കൂടുതൽ മാനസിക വിഷമമുണ്ടാക്കാം. പരസ്പര ധാരണയോടെ മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ, വ്യക്തിപരമായ വൈരാഗ്യം കുറയ്ക്കാനും മാന്യത നിലനിർത്താനും സാധിക്കും.

*3. കുട്ടികളുടെ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകാം*

ദമ്പതികൾക്ക് പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത കുട്ടികളുണ്ടെങ്കിൽ, അവരുടെ ക്ഷേമം, വിദ്യാഭ്യാസം, താമസം, സംരക്ഷണം, മാതാപിതാക്കളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവയ്ക്ക് പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകണം. മാതാപിതാക്കൾ വേർപിരിയുമ്പോഴും കുട്ടികൾക്ക് സ്നേഹവും സുരക്ഷിതത്വവും ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ഇരുവർക്കുമുണ്ട്.

*4. സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തത ഉറപ്പാക്കാം*

ജീവനാംശം, ഒറ്റത്തവണ തീർപ്പാക്കൽ തുക, സ്വർണം, പണം, സംയുക്ത സ്വത്തുക്കൾ, മറ്റ് സാമ്പത്തിക അവകാശങ്ങൾ എന്നിവ സംബന്ധിച്ച ധാരണകൾ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് ഭാവിയിലെ തർക്കങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ സഹായിക്കും. ഇത്തരം ധാരണകൾ നിയമപരമായി സാധുവാണെന്നും നടപ്പാക്കാൻ കഴിയുന്നതാണെന്നും ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

*5. പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് മുന്നോട്ടുപോകാം*

പരാജയപ്പെട്ട ഒരു ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളിൽ ജീവിതം മുഴുവൻ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നതിനുപകരം, നിയമപരമായി വിവാഹബന്ധം അവസാനിപ്പിച്ച് പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടക്കാനുള്ള അവസരമാണ് ഈ നടപടി നൽകുന്നത്.

## കൂളിംഗ്-ഓഫ് കാലയളവും കോടതിയുടെ അധികാരവും

ഹിന്ദു വിവാഹനിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 13B(2) പ്രകാരം, സംയുക്ത ഹർജി സമർപ്പിച്ചതിനുശേഷം സാധാരണയായി ആറുമാസത്തെ കാത്തിരിപ്പ് കാലയളവ് വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അനുയോജ്യമായ കേസുകളിൽ, സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ച മാനദണ്ഡങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് കോടതിക്ക് ഈ കാലയളവ് ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. ഇത് എല്ലാ കേസുകളിലും സ്വയമേവ ലഭിക്കുന്ന ഇളവല്ല.

അതുപോലെ, സംയുക്ത ഹർജി സമർപ്പിച്ചതുകൊണ്ടുമാത്രം വിവാഹമോചനം ഉടൻ ലഭിക്കില്ല. നിയമപരമായ നിബന്ധനകൾ പാലിച്ചിട്ടുണ്ടോ, സമ്മതം സ്വതന്ത്രമാണോ, ആവശ്യമായ മറ്റ് വ്യവസ്ഥകൾ നിറവേറ്റിയിട്ടുണ്ടോ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ കോടതി പരിശോധിക്കും.

പരസ്പര സമ്മതം പിൻവലിക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാലും നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ ഓരോ കേസിന്റെയും വസ്തുതകൾ പരിശോധിച്ചായിരിക്കണം നിയമനടപടികൾ സ്വീകരിക്കേണ്ടത്.

## പരസ്പര സമ്മതം എന്നത് നിർബന്ധിത ഒത്തുതീർപ്പല്ല

മ്യൂച്വൽ കൺസെന്റ് ഡിവോഴ്‌സിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകം സ്വതന്ത്രമായ സമ്മതമാണ്. കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സമ്മർദം, ഭീഷണി, സാമ്പത്തിക നിർബന്ധം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള നിർബന്ധിതാവസ്ഥ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരാളെ വിവാഹമോചനത്തിന് സമ്മതിപ്പിക്കുന്നത് ശരിയായ സമീപനമല്ല.

ഇരുവരുടെയും നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. പ്രത്യേകിച്ച്, സാമ്പത്തികമായി ആശ്രിതരായ പങ്കാളികളുടെ ജീവനാംശാവകാശം, കുട്ടികളുടെ ക്ഷേമം, സ്വത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവകാശങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഗൗരവത്തോടെ പരിഗണിക്കണം.

മാന്യതയോടെ വേർപിരിയുക എന്നതിന്റെ അർഥം ഒരാൾ തന്റെ നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നല്ല. മറിച്ച്, അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അനാവശ്യമായ തർക്കങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുക എന്നതാണ്.

## വിവാഹമോചനം പരാജയത്തിന്റെ അടയാളമല്ല

വിവാഹബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും സാഹചര്യം വ്യത്യസ്തമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിവാഹമോചനത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുവായ ധാർമിക വിധികൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിനുപകരം, വ്യക്തികളുടെ സാഹചര്യങ്ങളും അവകാശങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

ചില ബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ഉചിതമായിരിക്കാം. എന്നാൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങൾക്കുശേഷവും ബന്ധം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ, പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെ വേർപിരിയാനുള്ള തീരുമാനം ഇരുവർക്കും സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാകാം.

*ബന്ധം അവസാനിച്ചാലും പരസ്പര ബഹുമാനം അവസാനിക്കേണ്ടതില്ല.*

വിവാഹമോചനം എന്നത് ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്ന നിയമയുദ്ധമായി മാറേണ്ടതില്ല. നിയമം അനുവദിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ, പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം ഇരുവരുടെയും അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, തർക്കങ്ങൾ കുറച്ച്, പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു പ്രായോഗികമാണ്.

അഡ്വ. വിമല ബിനു
കേരളഹൈക്കോടതി അഭിഭാഷക

https://vimalabinuassociates.in/vimala-binu-a-seasoned-attorney-of-kochi/