വിവാഹമോചനങ്ങൾ : ഇന്ത്യൻ കോടതികളിലെ കാലതാമസം

 വിവാഹം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള തീരുമാനം ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ തീരുമാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. എന്നാൽ വിവാഹബന്ധത്തിൽ നിന്ന് നിയമപരമായി പുറത്തുകടക്കാൻ തീരുമാനിച്ച ഒരാൾക്ക് കോടതിയുടെ വാതിൽക്കൽ എത്തുമ്പോൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നത് പലപ്പോഴും മറ്റൊരു നീണ്ട പോരാട്ടമാണ്. വിവാഹമോചനക്കേസുകളിലെ കാലതാമസം ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ നേരിടുന്ന പ്രധാന പ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ഒരു അഭിഭാഷക എന്ന നിലയിൽ ഇത്തരം കേസുകളിൽ കക്ഷികളുടെ വേദന വളരെ അടുത്തുനിന്ന് കാണാൻ സാധിക്കാറുണ്ട്. വിവാഹബന്ധം അവസാനിച്ചിട്ടും നിയമപരമായി ബന്ധം തുടരുന്ന അവസ്ഥ പലരുടെയും ജീവിതത്തെ അനിശ്ചിതത്വത്തിലാക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്ക് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ, മക്കളുടെ സംരക്ഷണം, താമസാവകാശം, maintenance, custody തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ കൂടി ഇതോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഓരോ ദിവസത്തെയും കാലതാമസം അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം.

എന്തുകൊണ്ടാണ് വിവാഹമോചനക്കേസുകൾ നീണ്ടുപോകുന്നത്?

വിവാഹമോചനക്കേസുകളിൽ കാലതാമസത്തിന് ഒരൊറ്റ കാരണമില്ല. കോടതി നടപടിക്രമങ്ങളുടെ സ്വഭാവം, കേസുകളുടെ എണ്ണം, കക്ഷികളുടെ സമീപനം, തെളിവുകളുടെ സങ്കീർണ്ണത, ഇടക്കാല അപേക്ഷകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിന് കാരണമാകുന്നു.

ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തന്നെ summons നൽകുന്നതിലും മറുപടി സമർപ്പിക്കുന്നതിലും വൈകൽ ഉണ്ടാകാം. തുടർന്ന് mediation, counselling, pleadings, evidence, cross-examination, arguments തുടങ്ങിയ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ കേസ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അനാവശ്യമായ adjournment അനുവദിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ ഒരു കേസ് മാസങ്ങളിൽ നിന്ന് വർഷങ്ങളിലേക്ക് നീളാം.

കൂടാതെ വിവാഹമോചനത്തോടൊപ്പം maintenance, child custody, domestic violence proceedings, property disputes തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത നിയമനടപടികൾ ആരംഭിക്കുന്നതും കുടുംബ തർക്കങ്ങളെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു.

“ഒത്തുതീർപ്പ്” എന്ന ലക്ഷ്യവും കാലതാമസവും

കുടുംബ കോടതികളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കുടുംബ തർക്കങ്ങളിൽ സാധ്യമായിടത്ത് reconciliation അല്ലെങ്കിൽ mediation വഴി പരിഹാരം കണ്ടെത്തുക. ഇത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സമീപനമാണ്. എന്നാൽ ഒത്തുതീർപ്പിനുള്ള ശ്രമവും കേസ് അനാവശ്യമായി നീട്ടുന്നതും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

ബന്ധം യഥാർത്ഥത്തിൽ തകർന്നുകഴിഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ, വീണ്ടും ഒന്നിക്കാനുള്ള സാധ്യതയില്ലെന്ന് വ്യക്തമായിട്ടും കക്ഷികളെ അനിശ്ചിതകാലം കാത്തിരിപ്പിക്കുന്നത് നീതിയുടെ ലക്ഷ്യത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടണമെന്നില്ല.

സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതം

വിവാഹമോചനക്കേസിലെ കാലതാമസം ഒരു നിയമപരമായ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; അത് സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്നമാണ്.

സ്വന്തമായി വരുമാനമില്ലാത്ത ഒരു സ്ത്രീക്ക് maintenance ലഭിക്കുന്നതിൽ വൈകുന്നത് അവരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ ബാധിക്കും. കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസവും ചികിത്സയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആവശ്യങ്ങൾക്കും അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം ഉണ്ടാകും.

അതുപോലെ, വീണ്ടും വിവാഹം കഴിക്കാനോ ജോലി, താമസം, കുടുംബജീവിതം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ പുതിയ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനോ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് വിവാഹമോചനക്കേസ് നീണ്ടുപോകുന്നത് ജീവിതത്തെ ഒരു “waiting period” ആക്കി മാറ്റുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ കോടതിയിലെ ഒരു തീയതി എന്നത് ഫയലിലെ ഒരു തീയതി മാത്രമല്ല; അത് ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ മറ്റൊരു കാത്തിരിപ്പാണ്.

പുരുഷന്മാരെയും ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നം

വിവാഹമോചനക്കേസുകളിലെ കാലതാമസം സ്ത്രീകളെ മാത്രമല്ല ബാധിക്കുന്നത്. പുരുഷന്മാരും custody disputes, maintenance proceedings, false or exaggerated allegations സംബന്ധിച്ച തർക്കങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകൾ, സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവരാം.

അതിനാൽ പ്രശ്നത്തെ “സ്ത്രീയുടെ പ്രശ്നം” അല്ലെങ്കിൽ “പുരുഷന്റെ പ്രശ്നം” എന്ന നിലയിൽ കാണാതെ, നീതി വൈകുന്നതിലൂടെ ഇരുകക്ഷികൾക്കും ഉണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടായി കാണേണ്ടതാണ്.

വേഗത്തിലുള്ള നീതി എന്നത് എന്താണ്?

വേഗത്തിലുള്ള നീതി എന്നത് നിയമനടപടികൾ ഒഴിവാക്കി ഉടൻ വിവാഹമോചനം നൽകുക എന്നതല്ല. മറിച്ച്, ഓരോ കക്ഷിക്കും ന്യായമായ അവസരം നൽകി, ആവശ്യമായ തെളിവുകൾ പരിശോധിച്ച്, അനാവശ്യമായ കാലതാമസം ഒഴിവാക്കി കേസ് തീർപ്പാക്കുക എന്നതാണ്.

Natural justice സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ endless adjournments അനുവദിക്കപ്പെടുകയും കേസ് വർഷങ്ങളോളം തീർപ്പാകാതെ കിടക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് നീതിയുടെ അടിസ്ഥാന ലക്ഷ്യത്തെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തും.

കോടതികൾക്കും അഭിഭാഷകർക്കും കക്ഷികൾക്കും ഇവിടെ ഒരുപോലെ ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. അനാവശ്യമായ adjournment ഒഴിവാക്കുക, രേഖകൾ സമയബന്ധിതമായി സമർപ്പിക്കുക, സാക്ഷികളെ ഹാജരാക്കുന്നതിൽ സഹകരിക്കുക, mediation ഗൗരവത്തോടെ ഉപയോഗിക്കുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ കേസുകളുടെ കാലതാമസം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും.

അഭിഭാഷകന്റെ ഉത്തരവാദിത്വവും

ഒരു അഭിഭാഷകയുടെ ജോലി കേസ് ഫയൽ ചെയ്യുന്നതിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. കക്ഷിക്ക് യാഥാർഥ്യബോധമുള്ള നിയമോപദേശം നൽകുകയും, സാധ്യമായിടത്ത് settlement അല്ലെങ്കിൽ mediation പരിഗണിക്കുകയും, അനാവശ്യമായ interlocutory proceedings ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് പ്രൊഫഷണൽ ഉത്തരവാദിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

അതേസമയം, ഒരു കക്ഷിയുടെ നിയമപരമായ അവകാശം സംരക്ഷിക്കേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ ആവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിലും അഭിഭാഷകൻ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യരുത്.

കോടതികളുടെ പങ്ക്

Family Courts-ൽ കേസുകൾ വേഗത്തിൽ തീർപ്പാക്കാൻ effective case management അനിവാര്യമാണ്. ഓരോ കേസിനും യുക്തിസഹമായ timeline നിശ്ചയിക്കുക, അനാവശ്യ adjournments നിയന്ത്രിക്കുക, mediation ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കുക, interim applications സമയബന്ധിതമായി പരിഗണിക്കുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

കോടതികളുടെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കുന്നതോടൊപ്പം ആവശ്യമായ infrastructure, judicial officers, staff, technology എന്നിവയും ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്.

അവസാനം

വിവാഹമോചനം ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിലെ പരാജയത്തിന്റെ അടയാളമല്ല. ചിലപ്പോൾ തകർന്നുപോയ ഒരു ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മാന്യമായി പുറത്തുകടന്ന് പുതിയൊരു ജീവിതം ആരംഭിക്കാനുള്ള നിയമപരമായ വഴിയാണ് അത്.

അതുകൊണ്ട് വിവാഹമോചനം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരാൾക്ക് കോടതി നൽകേണ്ടത് നീതി മാത്രമല്ല, സമയബന്ധിതമായ നീതിയും കൂടിയാണ്.

ഒരു കേസ് നീണ്ടുപോകുമ്പോൾ ഫയൽ മാത്രമല്ല കാത്തിരിക്കുന്നത് —
ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതമാണ് കാത്തിരിക്കുന്നത്.

അഭിഭാഷക എന്ന നിലയിൽ എന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, Family Court-ുകളുടെ ലക്ഷ്യം “കേസുകൾ തീർക്കുക” എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. അനാവശ്യമായ വേദനയും അനിശ്ചിതത്വവും അവസാനിപ്പിച്ച്, നിയമത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഓരോ വ്യക്തിക്കും മാന്യമായി മുന്നോട്ട് പോകാനുള്ള അവസരം നൽകുക എന്നതായിരിക്കണം ആ ലക്ഷ്യം.

അഡ്വ. വിമല ബിനു
(കേരളഹൈക്കോടതി അഭിഭാഷക)

വെബ്സൈറ്റ് ;  https://vimalabinuassociates.in