രാമായണകഥകൾ ചുവരുകളിൽ വിരിയുന്ന ക്ഷേത്രസമുച്ചയം; ഇന്തോനേഷ്യയിലെ പ്രംബനൻ

 ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ജാവ ദ്വീപിലുള്ള പ്രംബനൻ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം ഹിന്ദു വാസ്തുവിദ്യയുടെ മനോഹരമായ ഉദാഹരണമാണ്. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ രൂപംകൊണ്ട ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ശിവക്ഷേത്ര സമുച്ചയമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ശിവൻ, വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാവ് എന്നീ ദേവന്മാർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ളത്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുവരുകളിൽ രാമായണത്തിലെ രംഗങ്ങൾ ശില്പങ്ങളായി കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഓരോ ശില്പവും കഥയിലെ സംഭവങ്ങളെ ദൃശ്യരൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിരവധി ചെറുക്ഷേത്രങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു. ഹിന്ദു-ബുദ്ധമത പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഒരേ പ്രദേശത്ത് വളർന്നതിന്റെ ചരിത്രസാക്ഷ്യവുമാണ് ഈ സമുച്ചയം.

യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ 1991ൽ ഇടം നേടിയ പ്രംബനൻ, ചരിത്രവും കലയും ആരാധനാപാരമ്പര്യവും ഒരുമിക്കുന്ന ഇടമാണ്. ശില്പങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മതയും ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ഉയരമേറിയ ഗോപുരങ്ങളും സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളാണ്.