സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം ആദ്യമായി ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവന് ജലമെത്തിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥ, ബിജെപി എംഎല്എയെ ക്ഷണിക്കാത്തതോടെ സ്ഥലംമാറ്റി, പീഡനം കടുത്തതോടെ ഒടുവില് രാജി, യുപിയില് ജംഗിള് രാജോ?
ഉത്തര് പ്രദേശിലെ ഐഎഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥയായ ദിവ്യ മിത്തലിനെ അറിയാത്തവര് അധികമുണ്ടാകില്ല.
സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം ആദ്യമായി ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവന് പൈപ്പ്ലൈന് വഴി വെള്ളമെത്തിച്ച് ഏവര്ക്കും പ്രിയങ്കരിയായ ഉദ്യോഗസ്ഥ ഒടുവില് ജോലി രാജിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്.
ന്യൂഡല്ഹി: ഉത്തര് പ്രദേശിലെ ഐഎഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥയായ ദിവ്യ മിത്തലിനെ അറിയാത്തവര് അധികമുണ്ടാകില്ല. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം ആദ്യമായി ഒരു ഗ്രാമം മുഴുവന് പൈപ്പ്ലൈന് വഴി വെള്ളമെത്തിച്ച് ഏവര്ക്കും പ്രിയങ്കരിയായ ഉദ്യോഗസ്ഥ ഒടുവില് ജോലി രാജിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്.
യുപി കേഡറിലെ 2013 ബാച്ച് ഐഎഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥയായ ദിവ്യ മിത്തല് 13 വര്ഷത്തെ സേവനത്തിന് ശേഷമാണ് സ്വമേധയാ രാജിവെച്ചത്. ഐഐടി ഡല്ഹി, ഐഐഎം ബാംഗ്ലൂര് വിദ്യാഭ്യാസവും ലണ്ടനിലെ ഉയര്ന്ന ജോലിയും ഉപേക്ഷിച്ച് രാജ്യത്തിനായി മടങ്ങിയ വ്യക്തിയാണ് ഒടുവില് രാജി പ്രഖ്യാപിക്കേണ്ടിവന്നത്.
തീരുമാനം വെറുമൊരു വ്യക്തിഗത തീരുമാനമല്ല. ഇത് ഭരണപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിനും ഇടയിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്.
മിര്സാപൂരില് ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റായിരിക്കുമ്പോള് അവര് ലഹൂരിയ ദാഹ് ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പൈപ്പ് വഴി കുടിവെള്ളം എത്തിച്ചു. 75 വര്ഷമായി ടാങ്കര് വെള്ളത്തെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഗ്രാമീണര്ക്ക് അത് സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ആദ്യ അനുഭവമായിരുന്നു. എന്നാല്, പ്രാദേശിക ബിജെപി എംഎല്എ, എംപി തുടങ്ങിയവരെ ക്ഷണിക്കാത്തതിന്റെ പേരില് പരാതി ഉയര്ന്നു. അടുത്ത ദിവസം തന്നെ അവരെ സ്ഥലംമാറ്റി. തുടര്ന്ന് മാസങ്ങളോളം 'വെയ്റ്റിംഗ് ലിസ്റ്റില്' ഇരുത്തി. ജനങ്ങളുടെ സ്നേഹം നേടിയ ഉദ്യോഗസ്ഥയെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ അഹംഭാവത്തിന് മുന്പില് ശിക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു.
ഇത് ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമല്ല. ട്രാന്സ്ഫര്-പോസ്റ്റിംഗില് രാഷ്ട്രീയ സമ്മര്ദ്ദം ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പരസ്യമായി പറഞ്ഞപ്പോള് ബിജെപി എംഎല്എ ശലഭ് മണി ത്രിപാഠി ഉള്പ്പെടെയുള്ളവരില് നിന്ന് കടുത്ത പ്രതികരണം ഉണ്ടായി. മന്ത്രിമാരും എംഎല്എമാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരെ 'നിയമം പഠിപ്പിക്കരുത്' എന്ന മട്ടില് പ്രതികരിച്ചു. ദേവരിയയിലും മറ്റ് ജില്ലകളിലും ഹ്രസ്വമായ കാലയളവുകളും ആവര്ത്തിച്ചുള്ള സ്ഥലംമാറ്റങ്ങളും ഈ മാതൃക തുടര്ന്നു. സ്വതന്ത്രമായും ജനകീയമായും പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെ 'അസൗകര്യമുള്ളവരായി' കാണുന്ന സംസ്കാരമാണ് ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്.
ദിവ്യ മിത്തല് പറയുന്നത് കുടുംബപരമായ മുന്ഗണനകളും വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനവുമാണ് രാജിയെന്നാണ്. രണ്ട് മക്കളുടെ അമ്മയെന്ന നിലയില് മുന്ഗണനകള് മാറിയെന്നും ഐഎഎസ് ജീവിതത്തിലെ ഒരു അധ്യായം മാത്രമാണ് എന്നും അവര് വ്യക്തമാക്കി. എന്നാല്, പശ്ചാത്തലം നോക്കുമ്പോള് ഇത് ഗത്യന്തരമില്ലാത്ത ഒരു നിര്ബന്ധിത പിന്മാറ്റമാണെന്നാണ് വിലയിരുത്തല്. യോഗി അദിത്യനാഥ് സര്ക്കാര് വന്നതിന് ശേഷം ഒട്ടേറെ ഐഎഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥര് രാജിവെക്കുകയോ വി.ആര്.എസ്. എടുക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
എതിര്വശത്ത് ബിജെപി പ്രതിനിധികള് രാഷ്ട്രീയ ഉദ്ദേശ്യമാണ് ആരോപിക്കുന്നത്. രാഹുല് ഗാന്ധിയുമായി രഹസ്യ യോഗം നടത്തിയെന്നും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ള നീക്കമാണെന്നും ആരോപണങ്ങള് ഉയര്ന്നു.
ജനാധിപത്യത്തില് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികള്ക്ക് അധികാരമുണ്ട്. എന്നാല്, ഭരണം നടത്തുന്നത് നിയമവും ഭരണഘടനയും അനുസരിച്ചായിരിക്കണം. ഉദ്യോഗസ്ഥരെ രാഷ്ട്രീയ ഉപകരണങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതും, ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നപരിഹാരം 'എംഎല്എയുടെ കാര്യം' ആക്കി മാറ്റുന്നതും ഭരണത്തിന്റെ അടിത്തറ തകര്ക്കും. ദിവ്യ മിത്തല് പറഞ്ഞതുപോലെ, ശരിയായതിനോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുക ഒരു ഓപ്ഷനല്ല, കടമയാണ്. ആ കടമ നിര്വഹിക്കാന് ഇടം നല്കാത്ത സംവിധാനം തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതാണ്.
ഈ രാജി ഒരു വ്യക്തിയുടെ പിന്മാറ്റം മാത്രമല്ല. ഭരണപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യം, ജനകീയ സേവനം, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടല് എന്നിവയുടെ സംഘര്ഷത്തിന്റെ ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ മനോവീര്യം തകര്ക്കുന്നത് സംവിധാനത്തോടുള്ള ജനവിശ്വാസത്തെയും തകര്ക്കും. യുപി മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാന പ്രവണതകള് കാണുന്നുണ്ട്. ഇത്തരം സംഭവങ്ങള് ആവര്ത്തിക്കാതിരിക്കാന്, ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കുന്ന യഥാര്ത്ഥ സംവിധാനങ്ങള് ആവശ്യമാണ്.