വിവാഹബന്ധം അവസാനിക്കുന്നത് മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിലാണ്. എന്നാൽ ആ ബന്ധത്തിന്റെ പേരിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വേദന അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നത് പലപ്പോഴും കുഞ്ഞുങ്ങളാണ്.അച്ഛനും അമ്മയും തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും വഴക്കുകളും കോടതി വ്യവഹാരങ്ങളും അവസാനിക്കുമ്പോൾ, കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് നഷ്ടമാകുന്നത് അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട രണ്ട് വ്യക്തികളുമായുള്ള സ്വാഭാവികമായ അടുപ്പവും ഒരുമിച്ചുള്ള സമയവുമാണ്.

വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം കുട്ടിയുടെ കസ്റ്റഡി ആർക്കായിരിക്കണം എന്ന ചോദ്യം പലപ്പോഴും മറ്റൊരു പോരാട്ടമായി മാറുന്നു. കുട്ടിയെ ഒരാൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാൻ മറ്റൊരാൾ തയ്യാറാകാത്ത അവസ്ഥയും, കുട്ടിയെ കാണാനുള്ള അവകാശം പോലും തർക്കവിഷയമാകുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും കാണാറുണ്ട്.

എന്നാൽ ഒരു കാര്യം നമ്മൾ മറക്കരുത്:

വിവാഹബന്ധം വേർപിരിഞ്ഞതുകൊണ്ട് അച്ഛനും അമ്മയും എന്ന നിലയിലുള്ള ബന്ധം അവസാനിക്കുന്നില്ല.

അപ്പോൾ എന്തിന് കുഞ്ഞുങ്ങൾ മാത്രം ഈ വേർപിരിയലിന്റെ വേദന അനുഭവിക്കണം?

 എന്താണ് ജോയിന്റ് കസ്റ്റഡി?

വിവാഹമോചനത്തിനുശേഷവും കുട്ടിയുടെ വളർച്ചയിലും പരിചരണത്തിലും തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്നതിലും അച്ഛനും അമ്മയ്ക്കും പങ്കാളികളാകാൻ അവസരം നൽകുന്ന രീതിയാണ് ജോയിന്റ് കസ്റ്റഡി അഥവാ ഷെയേർഡ് പാരന്റിംഗ്.

ഇത് കുട്ടിയെ ഒരു വസ്തുവിനെപ്പോലെ രണ്ടുപേർക്കിടയിൽ വിഭജിക്കുന്നതല്ല. മറിച്ച്, കുട്ടിക്ക് മാതാപിതാക്കൾ രണ്ടുപേരുടെയും സ്നേഹവും സാമീപ്യവും കരുതലും ലഭിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഒരുക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

ഉദാഹരണത്തിന്, കുട്ടിയുടെ സ്കൂൾ സമയവും പഠനവും തടസ്സപ്പെടാത്ത രീതിയിൽ:

* സ്കൂൾ ദിവസങ്ങളിൽ ഒരാളോടൊപ്പം താമസിക്കുകയും നിശ്ചിത ദിവസങ്ങളിൽ മറ്റേയാളോടൊപ്പം സമയം ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്യാം.

* വാരാന്ത്യങ്ങൾ, അവധിക്കാലങ്ങൾ, ആഘോഷങ്ങൾ എന്നിവ പരസ്പര ധാരണയോടെ പങ്കിടാം.

* കുട്ടിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, ഭാവി തുടങ്ങിയ പ്രധാന തീരുമാനങ്ങളിൽ ഇരുവരും പങ്കാളികളാകാം.

* അച്ഛനോടും അമ്മയോടും കുട്ടിക്ക് സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കാനും ബന്ധം നിലനിർത്താനും അവസരം നൽകാം.

ഇത്തരം ക്രമീകരണങ്ങൾ കുട്ടിയുടെ പ്രായം, ആഗ്രഹം, പഠനം, താമസസൗകര്യം, സുരക്ഷിതത്വം, മാനസികാവസ്ഥ എന്നിവ പരിഗണിച്ചായിരിക്കണം.

 നിയമവും കോടതികളുടെ സമീപനവും

ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിൽ കുട്ടിയുടെ കസ്റ്റഡി സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പരിഗണന കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമമാണ് (Welfare of the Child).

Guardians and Wards Act, 1890-ലെ സെക്ഷൻ 17 പ്രകാരം കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമം പരിഗണിച്ചാണ് കോടതി രക്ഷാകർതൃത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കേണ്ടത്.

Yashita Sahu v. State of Rajasthan (2020) എന്ന സുപ്രീം കോടതി വിധി ഈ വിഷയത്തിൽ വളരെ പ്രസക്തമാണ്.

വിവാഹമോചനത്തിലോ ദാമ്പത്യതർക്കങ്ങളിലോ മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ ഇര കുട്ടിയാകരുതെന്നും, മാതാപിതാക്കൾ രണ്ടുപേരുടെയും സ്നേഹവും സാമീപ്യവും കുട്ടിക്ക് ലഭിക്കേണ്ടത് അവന്റെ അടിസ്ഥാന അവകാശമാണെന്നും സുപ്രീം കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. ഒരാൾക്ക് കസ്റ്റഡി നൽകിയാലും മറ്റേയാൾക്ക് മതിയായ സന്ദർശനാവകാശവും ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള അവസരവും ഉറപ്പാക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. Indian Kanoon +2

  മാതാപിതാക്കളുടെ ഈഗോയ്ക്ക് വിലകൊടുക്കേണ്ടത് കുഞ്ഞുങ്ങളല്ല

കസ്റ്റഡി കേസുകളിൽ പലപ്പോഴും കാണുന്ന ഒരു പ്രവണതയാണ് കുട്ടിയെ മറ്റേ രക്ഷിതാവിനെതിരെ സംസാരിപ്പിക്കുക, മറ്റേ രക്ഷിതാവിനോടുള്ള അടുപ്പം കുറയ്ക്കുക, കുട്ടിയുടെ മനസ്സിൽ തെറ്റായ ധാരണകൾ സൃഷ്ടിക്കുക തുടങ്ങിയവ.

ഇത്തരം പ്രവണതകൾ കുട്ടിയുടെ മാനസിക വളർച്ചയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചേക്കാം.

അച്ഛനെ സ്നേഹിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അമ്മയോടുള്ള സ്നേഹം കുറയുന്നില്ല. അമ്മയെ സ്നേഹിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അച്ഛനോടുള്ള അടുപ്പവും ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. ഈ തിരിച്ചറിവ് മാതാപിതാക്കൾക്കും ഉണ്ടാകണം.

കുട്ടിയെ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള മത്സരത്തിന് പകരം കുട്ടിയുടെ സന്തോഷത്തിനും സുരക്ഷിതത്വത്തിനും മുൻഗണന നൽകാൻ മാതാപിതാക്കൾ തയ്യാറാകണം.

 എല്ലാ കേസുകളിലും ജോയിന്റ് കസ്റ്റഡി സാധ്യമാണോ?

ജോയിന്റ് കസ്റ്റഡി എന്നത് എല്ലാ കേസുകളിലും ഒരേ രീതിയിൽ നടപ്പാക്കാവുന്ന ഒരു സംവിധാനമല്ല. മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള അകലം, കുട്ടിയുടെ പ്രായം, പഠനം, കുട്ടിയുടെ താൽപര്യം, രക്ഷിതാക്കളുടെ പെരുമാറ്റം, കുട്ടിയുടെ സുരക്ഷിതത്വം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ കോടതി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഗാർഹിക പീഡനമോ കുട്ടിക്കെതിരായ അതിക്രമമോ മറ്റ് സുരക്ഷാ പ്രശ്നങ്ങളോ ഉള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിർബന്ധിതമായ പങ്കിട്ട കസ്റ്റഡി കുട്ടിയുടെ താൽപര്യത്തിന് വിരുദ്ധമായേക്കാം. അതിനാൽ കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമമാണ് എപ്പോഴും പരമപ്രധാനം.

  കുഞ്ഞുങ്ങളെ സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം പങ്കുവെക്കാം...

വിവാഹബന്ധം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അച്ഛനും അമ്മയും അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ പുതിയ അധ്യായങ്ങൾ ആരംഭിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ അച്ഛനും അമ്മയും ഒരുപോലെ പ്രധാനപ്പെട്ടവരാണ്.

കുട്ടിയുടെ ജന്മദിനത്തിൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് പങ്കെടുക്കാൻ കഴിയട്ടെ. സ്കൂൾ പരിപാടികളിൽ ഇരുവരുടെയും സാന്നിധ്യമുണ്ടാകട്ടെ. അവധിക്കാലങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ പങ്കിടാൻ കഴിയട്ടെ. കുട്ടിയുടെ വിജയങ്ങളിൽ ഒരുമിച്ച് സന്തോഷിക്കാനും വിഷമങ്ങളിൽ ഒരുമിച്ച് താങ്ങാകാനും കഴിയട്ടെ.

അതിന് വിവാഹബന്ധം വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. വേണ്ടത് പരസ്പര ബഹുമാനവും പക്വതയും കുട്ടിയുടെ സന്തോഷത്തിന് മുൻഗണന നൽകാനുള്ള മനസ്സുമാണ്.

കസ്റ്റഡി എന്നത് കുട്ടിയെ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള അവകാശമല്ല; കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെ പങ്കാളിയാകാനുള്ള അവസരമാണ്.

വിവാഹമോചനം മാതാപിതാക്കളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു വേർപിരിയലായിരിക്കാം. പക്ഷേ അത് കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തിലെ അച്ഛന്റെയും അമ്മയുടെയും സ്നേഹം നഷ്ടപ്പെടുന്ന അനുഭവമായി മാറരുത്.

മാതാപിതാക്കൾക്ക് വേർപിരിയാം. വ്യത്യസ്ത വീടുകളിൽ താമസിക്കാം. വ്യത്യസ്ത ജീവിതങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാം. എന്നാൽ കുട്ടിയുടെ സന്തോഷത്തിനുവേണ്ടി ഒരുമിച്ച് ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയണം.

കുഞ്ഞുങ്ങൾ അച്ഛന്റെയോ അമ്മയുടെയോ സ്വത്തല്ല. അവർക്ക് രണ്ടുപേരുടെയും സ്നേഹവും കരുതലും ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്.

കുട്ടികളെ പങ്കിടുമ്പോൾ സ്നേഹം കുറയുന്നില്ല; ഉത്തരവാദിത്വം പങ്കിടുമ്പോൾ കുട്ടികളുടെ സന്തോഷം കൂടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

Don't divide the child. Share the love, care and responsibility.

കാരണം, മാതാപിതാക്കൾ തമ്മിൽ വേർപിരിയുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ബാല്യം കൂടി വേർപിരിയേണ്ടതില്ല.

അഡ്വ. വിമല ബിനു
കേരളഹൈക്കോടതി അഭിഭാഷക

https://vimalabinuassociates.in/vimala-binu-a-seasoned-attorney-of-kochi/