തിരുവനന്തപുരം: കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്, സ്ത്രീകളുടെ ശാക്തീകരണത്തിനായി സൗജന്യ ബസ് യാത്രയടക്കമുള്ള അഞ്ച് 'ഗ്യാരന്റികള്‍' പ്രഖ്യാപിച്ചു. രാഹുല്‍ ഗാന്ധി നേരിട്ട് വെളിപ്പെടുത്തിയ ഈ പദ്ധതികളില്‍, കേരള സ്റ്റേറ്റ് റോഡ് ട്രാന്‍സ്‌പോര്‍ട്ട് കോര്‍പ്പറേഷന്‍ (കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി) ബസ്സുകളില്‍ സ്ത്രീകള്‍ക്ക് പൂര്‍ണ സൗജന്യ യാത്രയാണ് പ്രധാനം.

കോളേജ് വിദ്യാര്‍ത്ഥിനികള്‍ക്ക് മാസം 1,000 രൂപ സാമ്പത്തിക സഹായം, യുവാക്കള്‍ക്കും പ്രായമായവര്‍ക്കുമുള്ള പദ്ധതികള്‍ എന്നിവയും പ്രഖ്യാപനത്തില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നു. പ്രഖ്യാപനം, കര്‍ണാടകത്തിലെ 'ശക്തി' പദ്ധതിയെ പോലെ, സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും തൊഴില്‍ പങ്കാളിത്തവും വര്‍ധിപ്പിക്കുമെന്ന് കോണ്‍ഗ്രസ് വാദിക്കുന്നു. എന്നാല്‍, സാമ്പത്തിക ഭാരം, ബസ് കോര്‍പ്പറേഷനുകളുടെ നഷ്ടം എന്നിവയെച്ചൊല്ലി വിമര്‍ശനങ്ങളും ഉയരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ സമാന പദ്ധതികളുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ പരിശോധിച്ചാല്‍, ഈ സൗജന്യ യാത്രയുടെ യഥാര്‍ത്ഥ മുഖം വെളിപ്പെടും.

2023 ജൂണിലാണ് കര്‍ണാടക കോണ്‍ഗ്രസ് സര്‍ക്കാര്‍ 'ശക്തി യോജന' ആരംഭിച്ചത്. സംസ്ഥാനത്തെ സര്‍ക്കാര്‍ റോഡ് ട്രാന്‍സ്‌പോര്‍ട്ട് കോര്‍പ്പറേഷനുകളായ കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി, ബി.എം.ടി.സി, നോര്‍ത്ത് വെസ്റ്റന്‍ റോഡ് ട്രാന്‍സ്‌പോര്‍ട്ട് കോര്‍പ്പറേഷന്‍ എന്നിവയുടെ ബസ്സുകളില്‍ സ്ത്രീകള്‍ക്കും ട്രാന്‍സ്ജെന്‍ഡര്‍ വ്യക്തികള്‍ക്കും പൂര്‍ണ സൗജന്യ യാത്രയാണ് പദ്ധതി.

2023 ജൂണ്‍ 11 മുതല്‍ 2025 ജൂലൈ 20 വരെ, 500 കോടി സൗജന്യ യാത്രകള്‍ പൂര്‍ത്തിയാക്കി പദ്ധതി ലോക റെക്കോര്‍ഡ് സൃഷ്ടിച്ചു. ബെംഗളൂരു മാത്രം 100 കോടി യാത്രകള്‍. എന്നാല്‍, ആദ്യ ദിവസങ്ങളില്‍ തന്നെ ദിവസേന 14 കോടി രൂപയുടെ നഷ്ടമാണ് ഉണ്ടായത്.

വാര്‍ഷിക ചെലവ് 4,700 കോടി രൂപയാണെന്ന് സര്‍ക്കാര്‍ കണക്കാക്കി. 2025 ഫെബ്രുവരി മുതല്‍ കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി ഭാരമായ കടക്കെണിയിലാണെന്ന വാര്‍ത്തകള്‍ വന്നു. 2023-24ല്‍ 1,500 കോടി രൂപ നഷ്ടം, മൊത്തം കടം 8,000 കോടി രൂപയിലെത്തി. സര്‍ക്കാര്‍ സബ്സിഡി നല്‍കിയെങ്കിലും, ഇന്ധന വില വര്‍ധന, ഡ്രൈവര്‍ ക്ഷാമം, പഴയ ബസ്സുകള്‍ എന്നിവയും നഷ്ടത്തിന് കാരണമായി.

ഈ പദ്ധതി സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തില്‍ വലിയ മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തിയെന്നും കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. യാത്രാ ചെലവ് കുറഞ്ഞതോടെ, തൊഴില്‍ അവസരങ്ങള്‍ വര്‍ധിച്ചു, സ്വയംപര്യാപ്തത വന്നു, യാത്രചെയ്യാനും വിനോദയാത്രകള്‍ക്കും സൗകര്യമായി. ബെംഗളൂരുവില്‍ സ്ത്രീകളുടെ തൊഴില്‍ പങ്കാളിത്തം 23% വര്‍ധിച്ചു.

ഇന്ത്യയില്‍ സ്ത്രീകളുടെ സൗജന്യ ബസ് യാത്ര പദ്ധതികള്‍ 2021 മുതല്‍ വ്യാപകമായിട്ടുണ്ട്. ഡല്‍ഹിയിലെ 'പിങ്ക് പാസ്' (2019 മുതല്‍) ആണ് മാതൃക. പഞ്ചാബ്, തമിഴ്‌നാട്, കര്‍ണാടകം, തെലങ്കാന, ആന്ധ്രാപ്രദേശ് എന്നിവിടങ്ങളില്‍ പൂര്‍ണ സൗജന്യം. മഹാരാഷ്ട്രയില്‍ 50% സബ്സിഡി. പദ്ധതികള്‍ സാമ്പത്തികമായി പരാജയമായെങ്കിലും സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക ഇടപെടല്‍ വര്‍ദ്ധിച്ചുവെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.

കേരളത്തില്‍ കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി ഇതിനകം നഷ്ടത്തിലാണ്. 2025-ല്‍ 1,200 കോടി രൂപയാണ് കടം. സൗജന്യ യാത്രയുടെ ചെലവ് വര്‍ഷം 800-1,000 കോടി രൂപയായേക്കാം. കോണ്‍ഗ്രസ് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്, കര്‍ണാടക മാതൃകയിലൂടെ സ്ത്രീകളുടെ 'സ്വാതന്ത്ര്യം' വര്‍ധിപ്പിക്കുമെന്നാണ്. പക്ഷേ, വിമര്‍ശകര്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്, ബസ് ഫ്രീക്വന്‍സി വര്‍ധിപ്പിക്കാതെ ഓവര്‍ക്രൗഡിങ് വരുമെന്നും, റവന്യൂ നഷ്ടം സര്‍ക്കാര്‍ ബജറ്റിനെ ബാധിക്കുമെന്നുമാണ്.