കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതനതയും ഐതിഹ്യങ്ങളും കലാപാരമ്പര്യവും ഒത്തുചേർന്ന ഈ ക്ഷേത്രം വർഷംതോറും ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്ന പ്രധാന തീർഥാടന കേന്ദ്രമാണ്. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം ശിവഭക്തർക്കിടയിൽ അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ള ആരാധനാലയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. പരശുരാമൻ കേരളത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച 108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രമെന്നാണ് വിശ്വാസം. മറ്റൊരു വിശ്വാസമനുസരിച്ച്, മഹാഭാരതകാലത്ത് പാണ്ഡവർ വനവാസകാലത്ത് ഇവിടെ ശിവനെ ആരാധിച്ചിരുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വൈക്കം, കടുത്തുരുത്തി, ഏറ്റുമാനൂർ എന്നീ മൂന്ന് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെ ഒരേ ദിവസം ദർശിക്കുന്ന 'ത്രികോണ ദർശനം' അതീവ പുണ്യകരമാണെന്നും ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ് ശ്രീകോവിലിനുള്ളിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഏഴര പൊന്നാന. തേക്കിൽ നിർമിച്ച് സ്വർണത്തകിടുകൾ പൊതിഞ്ഞ ഏഴര ആനകളുടെ സമുച്ചയമാണ് ഇത്. ഉത്സവസമയങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ഇവ ഭക്തർക്ക് ദർശനത്തിനായി ഒരുക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സമ്പത്തിന്റെയും പൈതൃകത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി ഇവ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ചുമർചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ **'നടരാജ മൂർത്തി'**യുടെ ഭിത്തിചിത്രവും ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അമൂല്യ പൈതൃകമാണ്. കേരളീയ ചിത്രകലയുടെ മികവ് തെളിയിക്കുന്ന ഈ ചുമർചിത്രം കലാപ്രേമികളെയും ഗവേഷകരെയും ഒരുപോലെ ആകർഷിക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷിക ഉത്സവം ഫെബ്രുവരി–മാർച്ച് മാസങ്ങളിലാണ് (കുംഭ മാസം) ആഘോഷിക്കുന്നത്. പത്ത് ദിവസം നീളുന്ന ഉത്സവത്തിൽ ഗജവീരന്മാരുടെ അണിനിരപ്പ്, പഞ്ചവാദ്യം, മേളങ്ങൾ, വിവിധ ക്ഷേത്രകലകൾ എന്നിവ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളാണ്. ആറാട്ട്, എഴുന്നള്ളത്ത്, വിളക്കെടുപ്പ് തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തർ എത്തിച്ചേരുന്നു.

പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ മഹാദേവനാണെങ്കിലും പാർവതി, ഗണപതി, ശാസ്താവ് തുടങ്ങിയ ഉപദേവതകളുടെയും സന്നിധികൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. സന്താനലാഭം, വിവാഹതടസ്സം മാറുക, തൊഴിൽവിജയം, കുടുംബക്ഷേമം എന്നിവയ്ക്കായി ഭക്തർ പ്രത്യേക വഴിപാടുകൾ നടത്താറുണ്ട്.

ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും ആത്മീയതയും കേരളത്തിന്റെ തനതായ ക്ഷേത്രവാസ്തുശിൽപവും ഒരുമിച്ച് അനുഭവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം ഒരു പ്രധാന തീർഥാടനകേന്ദ്രമാണ്. ശിവഭക്തരുടെ വിശ്വാസത്തിൽ ഇന്നും അത്ഭുതങ്ങളുടെ ആലയമായി ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.